Andrzej S. Jagodziński Bücher

Jeśli jesteście ciekawi czy fikcyjna potrawa ze sztuki teatralnej może pojawić się na stole, czym jest „awokadowa ręka”, jakiego składnika Václav Havel mógł litrami dodawać do każdego dania, o jakich frykasach marzył w więzieniu i dlaczego nigdy nie doszło do konsumpcji hrabalowskiego faszerowanego wielbłąda – ta książka jest dla Was. Jeśli nie jesteście tego wszystkiego ciekawi, ale lubicie gotować, interesuje Was kuchnia czeska i ogólnie dobra kuchnia – ta książka jest dla Was. Jeśli nie macie poczucia humoru lub nie rozumiecie, dlaczego w latach siedemdziesiątych obywatel bloku wschodniego raczej nie miał jak dodać limonki do guacamole – ta książka raczej nie jest dla Was. Havel od kuchni to napisana z czułością i przymrużeniem oka kulinarno-sentymentalna wycieczka w czasy, kiedy gotowanie wymagało o wiele więcej sprytu, niż teraz. Oryginalne przepisy najsłynniejszego czeskiego prezydenta – który był też cenionym i zapalonym kucharzem – okrasił anegdotą i wspomnieniami jego wieloletni przyjaciel i sekretarz, Michael Žantovský. Znajdziemy tu tradycyjne czeskie dania jak polędwica w śmietanie, knedliki bułczane czy smażony ser, nie zabraknie też bardziej egzotycznych potraw. Zjedzmy więc po prezydencku – mając w pamięci, że ten akurat prezydent był mocno zamieszany w teatr absurdu.

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku monachijska oficyna Piper, która między innymi specjalizuje się w przewodnikach, zwróciła się do wybitnego czeskiego pisarza Jiříego Grušy z propozycją napisania przewodnika po Czechach. Ale przewodniki Pipera nie przypominają innych publikacji tego typu – piszą je zawsze znani pisarze i są to bardziej historyczno-literackie eseje o krajach czy miastach niż „użytkowe” bedekery. Przewodnik Grušy to książka o czeskiej historii (zwłaszcza niedawnej) oraz o czeskich mitach i legendach. Ale także o ciemnych stronach przeszłości tego kraju, o czeskich kompleksach, „trupach w szafie” i zdarzeniach, o których dziś – mimo wolności słowa – mówi się tam raczej niechętnie. W dodatku to książka wspaniałego erudyty i człowieka obdarzonego ogromną wiedzą, napisana ze swadą, z typowo czeskim poczuciem humoru i autoironią, pełna zabawnych gier słów i poetyckich obrazów. A jednocześnie można jeździć po Czechach trzymając ją na kolanach, bo spełnia także niemal wszystkie wymogi typowego przewodnika.

Josef Škvorecký to pisarz znakomity i o tym na szczęście wie coraz więcej polskich czytelników. Ale był także wybitnym znawcą jazzu i kina, o czym wiedzą może tylko nieliczni. Jazz występuje w wielu jego utworach, nie tylko jako barwne „tło”, ale też jako symbol wolności w zniewolonym świecie nazizmu i komunizmu. Podobną rolę w życiu samego autora odegrał film. Ojciec Škvoreckiego był właścicielem kina w jego rodzinnym Nachodzie, ale syn miał także darmowy wstęp do drugiego, konkurencyjnego. Ta fascynacja filmem została mu na całe życie. W latach sześćdziesiątych jako uznany pisarz i autor scenariuszy filmowych poznał czeski świat filmowy, z wieloma najlepszymi twórcami blisko się zaprzyjaźnił i wraz z żoną Zdeną Salivarovą zagrał epizodyczne role w paru obrazach. Już na emigracji pisał doskonałe eseje także o filmie, które w Dziełach zebranych autora złożyły się na cały, opasły tom. Wszyscy ci wspaniali... to bardzo porządna historia czeskiego kina (w okresie międzywojennym i w latach sześćdziesiątych jednego z najważniejszych na świecie), a zarazem świetna literatura – jak to u Škvoreckiego – pełna pysznych anegdot, zakulisowych historyjek i ploteczek, pikantnego humoru, nostalgii, ironii i autoironii. Zazdroszczę tym, którzy będą tę książkę czytać po raz pierwszy. Andrzej S. Jagodziński