Reforma rolna, czyli wywłaszczenie wielkich właścicieli ziemskich i przekazanie części ziemi chłopom, przeprowadzona w latach 1944–1945, to jedno z najsłabiej zbadanych wydarzeń w powojennej historii Polski. W PRL starano się udowodnić, jak bardzo polepszyła się sytuacja chłopów i robotników rolnych. Po 1989 roku pojawiły się wspomnienia ziemian dotyczące procesu wywłaszczenia, a publikacje o wsi skupiły się na oporze wobec kolektywizacji oraz konsekwencjach funkcjonowania PGR-ów. Książka Anny Wylegały wypełnia tę lukę, odpowiadając na pytanie, jakie doświadczenia miała reforma rolna dla poszkodowanych, jak ziemianie oraz dla tych, którzy z niej skorzystali, jak służba folwarczna i bezrolni chłopi. Autorka bada konkretne miejsca i społeczności, takie jak dwory przekształcone w biura spółdzielni czy przedszkola, oraz zmiany w strukturze przestrzennej i społecznej wsi. Opisuje także pamięć o reformie wśród potomków chłopów i ziemian oraz współczesne postawy wobec dziedzictwa dworskiego. Reforma rolna to jedno z najważniejszych wydarzeń XX wieku w Polsce, które miało przełomowe skutki dla struktury własności na wsi, a jej emocjonalne konsekwencje, takie jak strach i nadzieje, są przedmiotem tej dobrze napisanej książki.
Anna Wylegała Bücher


Monografie FNP: Przesiedlenia a pamięć
Studium (nie)pamięci społecznej na przykładzie ukraińskiej Galicji i polskich "Ziem Odzyskanych"
- 509 Seiten
- 18 Lesestunden
Książka to porównawcze case study pamięci społecznej w miejscach, które doświadczyły niemal całkowitej wymiany ludności w wyniku wojennych i tużpowojennych czystek etnicznych, masowych przesiedleń oraz migracji. Żółkiew, do 1939 roku wieloetniczne miasteczko, po wojnie znalazła się w granicach Ukraińskiej SRR, podczas gdy Krzyż, przed wojną niemiecki Kreuz, po 1945 roku stał się częścią polskich „ziem odzyskanych”. Obie miejscowości straciły większość mieszkańców oraz swoją tożsamość i historię. Nowi przybysze, zarówno migranci przymusowi, jak i dobrowolni, musieli rozpocząć nowe życie w obcych warunkach, zajmując miejsce tych, którzy odeszli. Autorka, na podstawie analizy ponad stu pięćdziesięciu wywiadów biograficznych, odtwarza proces kształtowania nowej rzeczywistości społecznej w obu miastach, uwzględniając represyjny system polityczny, wewnętrzne konflikty oraz indywidualne dramaty. Zawiera refleksje na temat pamięci przesiedleń, rekonstrukcji tożsamości oraz lokalnych sporów o bohaterów i zdrajców. Osadzając analizę w kontekście współczesnych badań nad pamięcią biograficzną i zbiorową, praca oferuje oryginalne spojrzenie na problematykę pamięci w Europie Środkowo-Wschodniej.